ವಿಶೇಷ ವರದಿ
ಬೆಂಗಳೂರು, ಅ. 11: ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬದ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ಜೀವನದ ಉಳಿತಾಯವನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಿ ವಕೀಲರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವರು ಜಮೀನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಕೆಲವರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರುತ್ತಾರೆ. ನ್ಯಾಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ವಕೀಲರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸಮಸ್ಯೆ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಆದರೆ, ಪ್ರಕರಣದ ಮುಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿ ಏನು, ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಏನಾಯಿತು, ಎಷ್ಟು ಹಣ ಖರ್ಚಾಯಿತು, ಮುಂದೇನು ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿ ಸಿಗದಿದ್ದರೆ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನೋವು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಕ್ಷಿದಾರರ ಹಕ್ಕುಗಳೇನು ಮತ್ತು ವಕೀಲರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಕೀಲರ ವೃತ್ತಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ನಡವಳಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾನೂನು ವಕೀಲರ ಅಧಿನಿಯಮ, 1961. ಇದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ವಕೀಲರ ಪರಿಷತ್ತು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ವಕೀಲರ ಪರಿಷತ್ತುಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ವಕೀಲರು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಕಕ್ಷಿದಾರರೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದಾಗ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಶಿಸ್ತು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಯಮಗಳಿವೆ. ಭಾರತೀಯ ವಕೀಲರ ಪರಿಷತ್ತಿನ ವೃತ್ತಿಪರ ನಡವಳಿಕೆ ನಿಯಮಗಳು ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿವೆ.
ಕಕ್ಷಿದಾರರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಕರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವುದು ತಪ್ಪಲ್ಲ. ವಕೀಲರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಪ್ರಕರಣದ ಸ್ಥಿತಿ ಏನು, ಯಾವ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ, ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಯಾವ ಆದೇಶ ನೀಡಿದೆ, ಮುಂದಿನ ವಿಚಾರಣೆಯ ದಿನಾಂಕ ಯಾವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಕಕ್ಷಿದಾರರು ಕೇಳಬಹುದು. ಪ್ರಕರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಸರಿಯಾದ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವುದು ವಕೀಲರು ಮತ್ತು ಕಕ್ಷಿದಾರರ ನಡುವಿನ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾನೂನು ಪದಗಳು ಅರ್ಥವಾಗದಿದ್ದರೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಳ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುವಂತೆ ಕೇಳುವುದಕ್ಕೂ ಕಕ್ಷಿದಾರರು ಹಿಂಜರಿಯಬಾರದು.
ವಕೀಲರಿಗೆ ಹಣ ನೀಡುವಾಗಲೂ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಇರಬೇಕು. ಪ್ರಕರಣದ ಶುಲ್ಕ ಎಷ್ಟು, ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಶುಲ್ಕ ಎಷ್ಟು, ದಾಖಲೆಗಳ ವೆಚ್ಚ ಎಷ್ಟು, ಇತರ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಹಣ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಮೊದಲೇ ಚರ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಹಣ ಪಾವತಿಸಿದಾಗ ರಸೀದಿ ಅಥವಾ ಲಿಖಿತ ದೃಢೀಕರಣ ಪಡೆಯುವುದು ಉತ್ತಮ. ಎಷ್ಟು ಹಣ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಯಾವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ದಾಖಲೆ ಇದ್ದರೆ ಮುಂದೆ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬಹುದು.
ಕಕ್ಷಿದಾರರು ತಮ್ಮ ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಲೆಕ್ಕ ಕೇಳುವುದು ವಕೀಲರ ಮೇಲಿನ ಅಪನಂಬಿಕೆಯ ಸಂಕೇತವಲ್ಲ. ಅದು ತಮ್ಮ ಹಣದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಹಜ ಅಗತ್ಯ. ಕಕ್ಷಿದಾರರ ಪರವಾಗಿ ಹಣ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಾಗ ಅಥವಾ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದಾಗ ಅದರ ವಿವರವನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು, ಹಣದ ಲೆಕ್ಕವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಇಡುವುದು ಮತ್ತು ಅನ್ವಯಿಸುವ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಲೆಕ್ಕದ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ನೀಡುವುದು ವೃತ್ತಿಪರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಕರಣ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ ಶುಲ್ಕ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥನೀಯ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡಿ ಉಳಿದ ಹಣವನ್ನು ಕಕ್ಷಿದಾರರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭಗಳೂ ಇರುತ್ತವೆ.
ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳೂ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ. ಮೂಲ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ವಕೀಲರಿಗೆ ನೀಡುವಾಗ ಯಾವ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅರ್ಜಿಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶಗಳು, ಸಲ್ಲಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಕ್ಷಿದಾರರ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಒಳ್ಳೆಯದು. ಮೂಲ ದಾಖಲೆಗಳು ಯಾರ ಬಳಿ ಇವೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಇರಬೇಕು. ಪ್ರಕರಣದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಅಥವಾ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸುವ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.
ವಕೀಲರು ಮತ್ತು ಕಕ್ಷಿದಾರರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರ ಗೌಪ್ಯತೆ. ಕಕ್ಷಿದಾರರು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಸಮಸ್ಯೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾಹಿತಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವಕೀಲರಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ವೃತ್ತಿಪರ ಸಂವಹನವನ್ನು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ವಿನಾಯಿತಿಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು ಗೌಪ್ಯವಾಗಿ ಕಾಪಾಡಬೇಕು. ಕಕ್ಷಿದಾರರ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ವೃತ್ತಿಪರ ನೈತಿಕತೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವಕೀಲರು ಪ್ರಕರಣ ಗೆಲ್ಲುವ ಖಚಿತ ಭರವಸೆ ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ಕಕ್ಷಿದಾರರು ಒತ್ತಾಯಿಸುವುದೂ ಸರಿಯಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಪ್ರಕರಣದ ಫಲಿತಾಂಶವು ದಾಖಲೆಗಳು, ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು, ಅನ್ವಯಿಸುವ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ವಕೀಲರು ಪ್ರಕರಣದ ಬಲ, ದುರ್ಬಲ ಅಂಶಗಳು, ಎದುರಾಗಬಹುದಾದ ತೊಂದರೆಗಳು ಮತ್ತು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಕಾನೂನು ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಬೇಕು. ಸುಳ್ಳು ದಾಖಲೆ ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು, ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ತಿರುಚುವುದು ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವುದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಮಾರ್ಗವಲ್ಲ.
ಒಮ್ಮೆ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ವಕೀಲರು ಯಾವುದೇ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಕಕ್ಷಿದಾರರನ್ನು ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಬಾರದು. ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಬೇಕಾದ ಸಾಕಷ್ಟು ಕಾರಣವಿದ್ದರೆ, ಅನ್ವಯಿಸುವ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಕಕ್ಷಿದಾರರಿಗೆ ಸಮಂಜಸವಾದ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಅವರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ಅನಗತ್ಯ ಧಕ್ಕೆಯಾಗದಂತೆ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ಮುಂದಿನ ವಿಚಾರಣೆಯ ದಿನಾಂಕ ಹತ್ತಿರವಿರುವಾಗ ಕಕ್ಷಿದಾರರು ಹೊಸ ವಕೀಲರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬೇಕಾದ ಸಮಯ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅನುಮತಿ ಅಥವಾ ಇತರ ಅಗತ್ಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.
ವಕೀಲರು ತಮ್ಮ ಕಕ್ಷಿದಾರರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಮತ್ತು ಗೌರವಯುತ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಎದುರಾಳಿ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಬೆದರಿಸುವುದು, ಸುಳ್ಳು ಆರೋಪ ಮಾಡುವುದು, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದು ಅಥವಾ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಘನತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿನ ಮಿತಿಯೊಳಗೆ ವಾದ ಮಂಡಿಸುವುದು ವಕೀಲರ ವೃತ್ತಿಪರ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ಒಂದೇ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ವಕೀಲರು ಒಂದು ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾನೂನು ಸಲಹೆ ನೀಡಿ ಅಥವಾ ಅದರ ಪರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ ನಂತರ, ಅದೇ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಳಿ ಪಕ್ಷದ ಪರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ನಡವಳಿಕೆ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ವಕೀಲರು ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಕಕ್ಷಿದಾರರ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು; ಕಕ್ಷಿದಾರರ ಹಣ ಅಥವಾ ಆಸ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಇರಬೇಕು.
ಹಾಗಾದರೆ, ವಕೀಲರ ವಿರುದ್ಧ ದೂರು ನೀಡಬಹುದೇ? ಹೌದು. ಆದರೆ ಮೊದಲು ಸಮಸ್ಯೆ ಏನು ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಪ್ರಕರಣದ ಪ್ರಗತಿ ತಿಳಿಸದಿರುವುದು, ಹಣದ ಲೆಕ್ಕದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಾದ, ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸದಿರುವುದು ಅಥವಾ ವೃತ್ತಿಪರ ದುರ್ವರ್ತನೆ ಎಂಬ ಆರೋಪಗಳು ಒಂದೇ ಸ್ವರೂಪದವಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಷಯಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಪರಿಹಾರ ಮಾರ್ಗ ಬೇರೆಯಾಗಿರಬಹುದು. ಪಾವತಿ ದಾಖಲೆಗಳು, ಸಂದೇಶಗಳು, ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರ, ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸೂಕ್ತ.
ವಕೀಲರು ವೃತ್ತಿಪರ ಅಥವಾ ಇತರ ದುರ್ವರ್ತನೆ ಎಸಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೂರು ಬಂದಾಗ, ವಕೀಲರ ಅಧಿನಿಯಮದ ಸೆಕ್ಷನ್ 35ರ ಪ್ರಕಾರ ರಾಜ್ಯ ವಕೀಲರ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಶಿಸ್ತು ಸಮಿತಿಯು ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುವ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಆರೋಪ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ವಕೀಲರಿಗೆ ತಮ್ಮ ವಾದ ಮಂಡಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಬೇಕು. ಆರೋಪ ಸಾಬೀತಾಗದಿದ್ದರೆ ದೂರು ವಜಾಗೊಳಿಸಬಹುದು; ಸಾಬೀತಾದ ದುರ್ವರ್ತನೆಯ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಾಗ್ದಂಡನೆ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅವಧಿಗೆ ವೃತ್ತಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯಿಂದ ಅಮಾನತು ಅಥವಾ ವಕೀಲರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೆಸರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ದೂರು ನೀಡಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ವಕೀಲರು ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಬೇಕು.
ವಕೀಲರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬಂದರೂ ಕಕ್ಷಿದಾರರು ಗಾಬರಿಯಾಗಬೇಕಿಲ್ಲ. ಪ್ರಕರಣದ ಹಂತ, ಮುಂದಿನ ವಿಚಾರಣೆಯ ದಿನಾಂಕ, ಹೊಸ ವಕೀಲರ ನೇಮಕ, ಹಿಂದಿನ ವಕೀಲರ ವಕಾಲತ್ತು ಹಿಂಪಡೆಯುವ ಅಗತ್ಯ ಮತ್ತು ದಾಖಲೆಗಳ ಹಸ್ತಾಂತರದ ಬಗ್ಗೆ ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಶುಲ್ಕದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಾದವಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಪ್ರಕರಣದ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗದಂತೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಉತ್ತಮ.
ಇಲ್ಲಿ ವಕೀಲರ ವೃತ್ತಿಯ ಘನತೆಯನ್ನೂ ಮರೆಯಬಾರದು. ಬಹುತೇಕ ಕಕ್ಷಿದಾರರು ತಮ್ಮ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾನೂನು ಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವರು ವಕೀಲರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಕೀಲರ ಕೆಲಸ ಕೇವಲ ಶುಲ್ಕ ಪಡೆದು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹಾಜರಾಗುವುದಲ್ಲ; ಕಾನೂನಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಕ್ಷಿದಾರರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವುದು, ಅವರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದಾನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಸಹಕರಿಸುವುದೂ ಆಗಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಕಕ್ಷಿದಾರರೂ ಸತ್ಯವಾದ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಬೇಕು, ಅಗತ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕು, ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಬಾರದು.
ನ್ಯಾಯವು ಕೇವಲ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪಿನಿಂದ ಮಾತ್ರ ಜನರಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರಕರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಸಿಗುವಾಗ, ತನ್ನ ಹಣದ ಲೆಕ್ಕ ತಿಳಿದಾಗ, ತನ್ನ ದಾಖಲೆಗಳು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರುವಾಗ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಮಾತಿಗೆ ಗೌರವ ಸಿಗುವಾಗಲೂ ನ್ಯಾಯದ ಮೇಲಿನ ನಂಬಿಕೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ವಕೀಲರು ಮತ್ತು ಕಕ್ಷಿದಾರರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವು ಹಣದ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ನಂಬಿಕೆ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿರಬೇಕು.
ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಕೀಲರೂ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯ ಘನತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿ, ಕಕ್ಷಿದಾರರ ನಂಬಿಕೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಾನೂನಿನ ಅರಿವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅಸಹಾಯಕನಾಗಬಾರದು. ಕಾನೂನಿನ ಅರಿವು ಹೆಚ್ಚಿದಷ್ಟೂ ಕಕ್ಷಿದಾರರು ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ವಕೀಲರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯವಹರಿಸಲು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಸೂಕ್ತ ಕಾನೂನು ಪರಿಹಾರ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
